در این نوشتار به اختصار تمنای خوبان و آرزوی بدان در سرای دنیا از نگاه قرآن مورد بحث قرار گرفته و به دو نمونه بارز از این نوع آرزوها پرداخته شده است.

این مقاله، در دوماهنامه قرآنی بشارت، شماره 70 به چاپ رسیده است.

ای کاش‌های قرآنی (1)
آرزوی‌های زشت و زیبا در دنیا
علی نعیم الدین خانی

آرزوی دیرینه
آنچه در این نوشتار می‌خوانید، آرزوهایی است که قرآن کریم آن‌ها را از زبان انسان روایت کرده و زبان حال نیکان و بدان و آرزوی قلبی آنان را در دنیا و آخرت ترسیم کرده و در حقیقت، سالک طریق کمال و جمال را به این حقایق نورانی و انسان‌ساز متوجه نموده تا از سرمایه زندگانی خود بهترین بهره را ببرد و در روز قیامت نیز که «یوم التغابن: روز حسرت خوردن» است، به عذاب جان‌سوز الهی و تأسف جان‌کاه «یا لیتنی» دچار نشود و به رستگاری و همجواری با اولیای رحمانی نایل آید.
از این رو، موضوع یادشده را دو ساحت دنیوی و اخروی ارائه کرده و ای کاش‌های قرآنی را در این دو سرای زندگانی بررسی می‌نماییم. باشد که چراغ هدایت افروزد و طریق سعادت گشاید و آرزوهای ما را رنگ قرآنی و خدایی بخشد.
در شماره نخست این مقاله، به بیان آرزوهایی زشت و زیبا در دنیا می‌پردازیم و بیان آرزوهایی بدان و نیکان در عالم آخرت را به وقتی دیگر وامی‌نهیم.

آرزوی‌های زشت و زیبا در دنیا
به طور کلی، در سرای دنیا که خود زمینه‌ساز و مزرعه آخرت به شمار می‌رود، دو نوع آرزو مطرح است. قرآن کریم نیز به‌خوبی این دو گروه از انسان‌ها و آرزوهایشان ترسیم نموده است؛ یکی آرزوی بدان و غافلان، و دیگری تمنای پاکان و مؤمنان.
1. ای کاش صاحب جاه و ثروت می‌شدیم!
قارون که از دانشمندان بنی اسرائیل و پیروان موسی کلیم الله و حافظ تورات بود، وقتی به ثروت و دارایی رسید، سرکش و مغرور شد و با حضرت موسی(ع) و هارون به مخالف پرداخت. گروهی از مردم فریفته ثروت قارون شدند و آه سوزان از دل برکشیدند و آرزو کردند ای کاش به جای قارون بودند و لذت‌ها و شیرینی‌های دنیا را حتی برای مدتی کوتاه می‌چشیدند. از این رو، چنین گفتند که: «يا لَيْتَ لَنا مِثْلَ ما أُوتِيَ قارُونُ إِنَّهُ لَذُو حَظٍّ عَظيمٍ؛(1) ای کاش ما نیز مثل آنچه به قارون داده شده است، داشتیم. همانا او صاحب بهره بزرگ است.»
آیات بعد، به‌شدت این نوع نگرش را سرزنش می‌کند و پاداش الهی را از بهره دنیا بسی بالاتر و بهتر معرفی می‌نماید و در واقع، صبر کنندگان بر لذاید زودگذر دنیایی و شکیبایان بر سختی عدم دلبستگی به متاع اندک دنیا را جزء اهل ایمان و عمل صالح می‌داند. آری، زشت‌ترین آرزو در سرای دنیا آن است که بدون توجه به ایمان به حق و عمل صالح، فراتر از حدّ نیاز و احتیاج خود، در جستجوی بیش از حدّ مال و مکنت دنیوی باشیم. چنین آرزویی جز غفلت و سرگرمی به لذایذ زودگذر دنیایی و گمراهی و شقاوت نتیجه‌ای نخواهد داشت. بدیهی است که چنین کسی در آخرت نتیجه خواهش‌های دنیایی خویش را آشکارا می‌بیند و آه جان‌سوز برمی‌آورد که: «يا لَيْتَها كانَتِ الْقاضِيَةَ * ما أَغْنى‏ عَنِّي مالِيَهْ * هَلَكَ عَنِّي سُلْطانِيَهْ؛(2) ای کاش آن [مرگ] کار را تمام می‌کرد. مال من مرا سودی نبخشید [و] قدرت من از کف برفت.»

2. ای کاش فراموش می‌شدم!
در آیات قرآن، زیباترین آرزوها در سرای دنیا از زبان زن مقدس و مطهری چون مریم عمران(س) بیان شده است. آن هنگام که از شدت درد فرزندی که در شکم داشت، به زیر درخت خشکیده خرما پناه برد، مشکلات پیش رو و نگرانی از تهمت‌ها و زخم زبان‌های دیگران، سنگینی کوهی از درد و غم را بر وجود خویش احساس می‌کرد. از این رو، آرزو کرد که: «يا لَيْتَني‏ مِتُّ قَبْلَ هذا وَ كُنْتُ نَسْياً مَنْسِيًّا؛(3) ای کاش من پیش از این مرده بودم و به کلی فراموش می‌شدم.»
این آرزوی مریم مقدس(س) برخاسته از اوج نجابت، عفت و پاکدامنی او بود و به پویندگان طریق پاکی، خاصه زنان مسلمان این درس را می‌آموزاند که والاترین ارزش برای زن‌ها که تمام حیات معنوی‌شان در گرو آن است، این است که در اندیشه حفظ عفت و نجابت خویش باشند و حتی گمان این‌که دیگران کوچک‌ترین اندیشه ناروایی را در موردشان داشته باشند، باعث می‌شود که مریم‌گونه چنین آرزویی کنند و این گونه، به برکت بهره‌مندی از طهارت راستین، شایسته پرورش مسیحادمان الهی و مؤمنان تأییدشده به روح قدسی گردند. آری، این آرزو، به‌حق زیباترین تمنایی که است که در دار وجود تحقق می‌یابد؛ زیرا مردان بزرگ از دامان زنان پاکدامن به معراج می‌روند و سعادت جامعه در گرو سعادت و طهارت زنان آن جامعه است و چنین زنانی هستند که در قلعه آرامش الهی به سر می‌برند و چشمه‌ساران بهشتی از زیر قدم‌های مریم گونه‌شان بستر اجتماع انسانی را حیات معنوی و طراوت و سرسبزی روحانی می‌بخشد؛ «فَناداها مِنْ تَحْتِها أَلاَّ تَحْزَني‏ قَدْ جَعَلَ رَبُّكِ تَحْتَكِ سَرِيًّا؛(4) پس، از زير [پاى‏] او [فرشته‏] وى را ندا داد كه: غم مدار، پروردگارت زير [پاى‏] تو چشمه آبى پديد آورده است.»

پی‌نوشت‌ها:
1. قصص/ 79.
2. حاقه/ 27ـ 29.
3. مریم/ 23.
4. مریم/ 24.